🎨 Zarautsoy Qoyatosh Suratlari — 14 000 Yillik Ibtidoiy San'at Galereyasi!

📍 Qayerda Joylashgan?

Zarautsoy rasmlari — O'zbekiston hududidagi eng qadimgi qoyatosh rasmlari. Hisor tizmasining janubi-g'arbida, Ko'hitang tog'ining sharqiy yon bag'ridagi Zarautsoy darasidagi ungir va kamar toshlariga ishlangan ibtidoiy san'atning nodir namunalari. Surxondaryo viloyatida, Termizdan 100–110 km shimoli-g'arbda joylashgan.

🖌️ Dunyo Tan Olgan Ibtidoiy San'at!

Surxondaryoning Zarautsoyidan topilgan qoyatosh suratlar bu yerda 14–15 ming yillar avval ilk san'at mavjud bo'lganligidan dalolat beradi. Zarautsoy madaniyati jahonga mashhur Ispaniyaning Altamira va Fransiyaning Lyasko g'orlari devoriy suratlari qadr-qimmatiga teng ekanligi isbotlandi.

🔭 Kashfiyot Tarixi

1912 yilda I. Fyodorov tomonidan topilgan. Arxeolog G. Parfyonov (1940–45), keyinchalik A. Roginskaya (rassom), A. Formozov, A. Kabirovlar tomonidan o'rganilgan.

O'zbekiston san'atshunoslik muzeyi Surxondaryo okrug va Tojikistonning Panjikent tumani o'lkashunoslik muzeylari hamkorligida 1940 yili Zarautsoy qoyatosh rang-tasvirini dastlabki o'rganish bo'yicha maxsus ekspeditsiya tashkil qildi.

🐂 Rasmlarda Nima Tasvirlangan?

200 dan ortiq rasmlar mezolit, neolit va keyingi davrlarga mansub. Rasmlar chizma tarzida kontur va soya uslubida qizil angob (oxra) bilan chizilgan. Zarautsoyda odamlarning itlar yordamida yovvoyi buqalarni ov qilish manzarasi tasvirlangan.

Hayvonlar (yovvoyi buqa, it, tulki, yovvoyi cho'chqa, burama shoxli echki, jayran, tog' echkisi, hasharotlar), turli buyumlar (o'q-yoy, nayza, o'roqsimon qurollar), niqoblangan odamlar va boshqa o'ziga xos tarzda hayotiy qilib ishlangan tasvirlar mavjud.

🎨 Rasmlar Qanday Chizilgan?

Suratlar asosan ikki xil usul — urib cho'kichlash va tabiiy bo'yoqlar yordamida ishlangan. Ilk rang-tasvir ustalar qizil kesak — angobni hayvon tanasidagi ma'lum bir suyuqlikka qo'shib bo'yoq tayyorlaganlar. Rasmlarga cho'p, qamish, suyak va qushlarning pati vositasida jilo berilgan.

🧠 Rasmlarning Ma'nosi Nima?

A. A. Formozov va A. P. Okladnikovlar rasmlar negizida o'sha davr kishilarining ijtimoiy hayotidan olingan voqealar, ibtidoiy qabilalarning sehr-jodu bilan bog'liq diniy tushunchalari yotadi deb ta'kidlashgan. Zarautsoy suratlari yaratila boshlagan davrni mezolit davri bo'lganligini Formozov asoslab bergan.

🕵️ Yashiringan Joy — Tabiat Saqlab Kelgan!

Ibtidoiy davrning dastlabki ijodkor insonlari chizgan qadimgi g'or suratlariga kirish joyini yer bosib qolib, tabiatning o'zi yigirma ming yil saqlab kelgan. Bebaho topilmalarni bundan 125 ming yil ilgari insoniyatga hadya etgan.

⚠️ Xavf Ostidagi Meros

Atrofga qarang: bunday tarixiy yodgorliklarimiz serob. Balki qishlog'ingiz yaqinidagi tog'larda ham boy qoyatosh suratlari manzili jamoatchilik e'tiboridan chetda qolib, yo'qolib ketishga mahkum bo'lib yotgandir?! Mahalliy o'zini o'zi boshqarish organlariga o'z hududidagi tarixiy yodgorliklarni saqlash mas'uliyati yuklatilishi lozim.

📌 Amaliy Ma'lumot

📍 Joylashuv: Surxondaryo viloyati, Ko'hitang tog'i, Zarautsoy darasi 📏 Termizdan masofa: 100–110 km shimoli-g'arb 🖌️ Rasmlar soni: 200 dan ortiq 📅 Davri: 14 000–15 000 yil avval — mezolit davri 🌍 Dunyo analogi: Ispaniya Altamira va Fransiya Lyasko g'orlari bilan teng

14 000 yil avval qizil bo'yoq bilan qoyaga chizilgan ov manzarasi — bugun ham xuddi yangidek ko'rinadi. Zarautsoy insoniyatning eng qadimiy va eng go'zal san'at galereyasi! 🎨🏔️✨