🏛️ Ishratxona Maqbarasi — Temuriylar Davrining Yashirin Durri

Samarqand shahri, O'zbekiston

Aziz mehmon, Samarqandning tarixiy ko'chalaridan birida, bog'lar qo'ynida yashiringan bu noyob obida — Ishratxona — sizni o'n to'qqizinchi asrning nafis bezaklari va sirli tarixi bilan qarshi oladi. Bu joy Samarqandning mashhur Registoni yoki Shohizindasi singari olomonli emas — lekin ayni shu sokinligi uni chinakam tarix ixlosmandlari uchun maxsus qimmatga ega qiladi.

📖 Nom Siri — "Ishratxona" So'zining Tarixi

Ko'pchilik bu nomni eshitib, "o'yin-kulgi uyi" deb o'ylaydi. Ammo haqiqat boshqacha!

Mutaxassislarning fikricha, bu nom arab tilidan "O'n xona" deb tarjima qilingan "Ashrat Xona" so'zining noto'g'ri talaffuzi tufayli paydo bo'lgan. Ziyouz Demak, bu nom aslida maqbaraning ko'p xonali tuzilishiga ishora qiladi — va bu o'zi ham me'moriy jihatdan son-sanoqsiz qiziqarli detallardan biridir.

🏗️ Qurilish Tarixi va Kim Qurdirgan?

Ishratxona — Samarqanddagi me'moriy yodgorlik bo'lib, Amir Temur davrida (1397–98) Bog'i Dilkusho o'rtasidagi ko'shk binosi sifatida qurilgan. Wikipedia

Ishratxona — Temuriy Abu Said tomonidan qurilgan Samarqanddagi me'moriy yodgorlik. Yodgorlik haqida ma'lumotlar birinchi marta XIX asrning 30-yillarida yozilgan "Samariya" asarida keltirilgan. Asarda yozilishicha, Ishratxonaga amir Jaloliddinning qizi — Habiba Sulton asos solgan. Ziyouz Ayol-homiyning bunyod ettirgan obidasi — bu o'zi alohida e'tiborga sazovor tarixiy fakt.

🌟 Me'moriy Go'zallik

Ishratxonaning me'moriy shakllari, nafis bezaklari xashomatli. Baland devor bilan o'rab olingan bog' o'rtasidagi ko'rkam imorat — Ko'shki Dilkusho (tarhi 30x22,4 m) peshtoqining ikki qanotiga ikki oshyonli xonalar yondoshgan. Izorasi toshdan, bezaklari silliq g'ishtdan, choklari feruza va lojuvard rang koshin bilan qoplangan. Peshtoq ravog'i ichida yana bir kichik ravog' bo'lib, uning ichki devoriga izora ishlangan. Wikipedia

Ikki oshyon balandligidagi katta xonaqoh — miyonsaroy (tarhi 8x8 m) to'ridagi eshik orqali tashqariga chiqilgan. Janubdan 3 xonali saroyga o'tiladi. Shimoldan esa mehrobli, uzunchoq xonai xos — taxminlarga ko'ra, ko'shk masjidiga o'tilgan. Wikipedia

🔍 Arxeologik Sirlar

Bu obida ostida olimlarni hayratga solgan topilmalar aniqlangan:

Arxeologik tadqiqotlar natijasida bino deyarli 5 metrga chuqurlikdagi katta poydevor ustida qurilganligi aniqlandi. Shuningdek, Ishratxona maqbarasi ostidan 20 ga yaqin kishilarning jasadlari topilgan. Ziyouz

Hududda dastlabki arxeologik qazishmalar 1939–1940-yillarda akademiklar Mixail Masson va Galina Pugachenkova tomonidan olib borilgan. Ziyouz Bu ikki taniqli olimning izlanishlari Ishratxonaning ilmiy o'rganilishida muhim bosqich bo'ldi.

😔 Yo'qotishlar va Bugungi Holat

Hozir ham Ishratxonaning qoldiqlari garchi ancha qismini yo'qotgan bo'lsa-da, ko'rkam va jozibali ko'rinadi. Uning baland gumbazi 1903 yildagi kuchli zilzila vaqtida qulab tushgan. Lekin gumbaz tuzilishini 1872 yilda olingan suratdan aniqlab olish mumkin. Wikipedia

XVI asrda maqbara yaroqsiz holatga kelib qolgan — bino talon-taroj qilingan. Bunga XVII asrda Samarqandda boshlangan shiddatli qurilishlar sabab bo'lgan. Ziyouz

Shunga qaramay, obida o'zining betakror jozibasi va nafis bezaklarining qolgan qismi bilan bugun ham ko'rgan kishini hayratga soladi.

🏆 Tarixdagi O'rni

Ishratxona binosi Amir Temur Samarqand atrofida alohida ixlos bilan, shaxsan o'zi nazoratida qurdirgan bog' ko'shklari ichida eng mashhuri va eng muhtashami sifatida, ayniqsa saqlanib qolgan yagona namuna sifatida O'zbekiston me'morligi tarixida alohida o'rin tutadi. Wikipedia

🌿 Sayyohga Maslahat

• Bu joy mashhur turistik marshrutlardan biroz chetroqda — shuning uchun tinch va sokin muhitda tarix bilan yuzma-yuz kelasiz
• Obidani yaqindan ko'rish uchun feruza va lojuvard rang koshinlarga alohida e'tibor bering — ular asrlar o'tsa-da, rangini yo'qotmagan
• Registoni Samarqand, Shohizinda va Go'ri Amir bilan birgalikda bir kunlik marshrut tuzish mumkin
• Fotosuratga tushirish uchun ertalabki nur eng maqbul — tosh va koshinlar unda alohida yonib turadi

Ishratxona — Temuriylar davri me'morligining jimjimador, lekin kamtar ovozi. U sizdan shoshmay, diqqat bilan qarab chiqishni talab qiladi. Va shu diqqat bilan yaqinlashgan har bir sayyoh bu obida bilan ko'rgan birinchi narsadan ko'ra ko'proq narsani topishini his qiladi.